Peraşa Özeti
[www.chabad.org]
(Bereşit 23:1-25:18)

Bene-Yisrael'in ilk annesi Sara, 127 yaşında vefat eder. Avraam, eşini metheden bir konuşma yaptıktan ve kaybının verdiği acıyla ağladıktan sonra, onu Mearat Amahpela'ya (Mahpela Mağarası) gömebilmenin yollarını aramaya başlar. Burası Adam ve Hava'nın da gömülü oldukları yer olduğu için, Avraam, söz konusu yerin sahibi Hiti milletinden Efron'a yüklü miktarda ücret ödemekten çekinmez. Avraam sadık hizmetkarı Eliezer'i, Yitshak'a uygun bir eş bulması için görevlendirir ve kendisine, bu kızı sadece Avraam'ın Aram Naarayim'de yaşayan ailesinden seçeceğine dair yemin ettirir. Eliezer Aram Naarayim'e doğru yola çıkar ve Tanrı'ya, belirli bir işaret vermesi için dua eder. Kuyu başına geldiğinde karşısına Rivka çıkar. Eliezer kendisinden su isteyince Rivka sadece ona su vermekle kalmaz, Eliezer'in on devesinden her biri için de kuyudan su çeker. Bu olağandışı nezaket, Rivka'yı Yitshak için en uygun eş ve dolayısıyla Bene-Yisrael için en uygun "ikinci anne" adayı olarak işaretler. Rivka'nın babası ve daha çok dayısı Lavan ile yapılan görüşmeler sonucunda Rivka Eliezer'le birlikte Kenaan'a doğru yola çıkar. Yitshak Rivka'yı, annesi Sara'nın çadırına getirir, onunla evlenir. Rivka'yı çok sever ve bu, annesini kaybetmesinin ardından kendisine bir teselli olur.

Avraam, Agar'la tekrar evlenir. Bu noktada Agar'ın ismi, davranışlarını düzeltmiş olması sebebiyle Ketura olarak değişmiştir. Avraam bu evlilikten doğan altı çocuğuna hediyeler vererek onları doğuya gönderir. 175 yaşında vefat eden Avraam, oğulları Yitshak ve Yişmael tarafından, Mearat Amahpela'da Sara'nın yanına gömülür.

Mİ-DRAŞ YİTSHAK
Rav İsak Alaluf

UYUM

Kuyu başında gördüm: Haye Sara peraşasında işlenen iki ana konudan biri Yitshak’ın evlenmesidir. Bu evlilik için uygun kişinin bulunması aynı zamanda peraşamızın önemli bir bölümünü oluşturur. Avraam’ın evinin emektarı olan Eliezer, Yitshak’a bir eş bulmak amacıyla Avraam’ın doğum yeri olan Aram Naarayim’e hareket eder. Avraam oğlunun Kenaan topraklarından bir kızla evlenmesini istemez ve bu yüzden de Eliezer’i doğduğu topraklara gönderir. Zamanın tanışma mekanı olarak nitelendirebileceğimiz “kuyu başında” Eliezer Rivka ile tanışır ve onu Kenaan diyarına Yitshak ile evlenmek üzere getirir.

Eliezer Rivka ile Kenaan’a geldiği sıralarda Yitshak dua etmek için açık arazide bulunmaktadır. Burada “dua etmek” için kullanılan ifade “lasuah – konuşmak” olarak ifade edilir. Tanrı ile konuşmak, O’ndan dilemek, O’na yakarmak sözle gerçekleşir. İşte Yitshak bunu gerçekleştirmektedir. Yitshak ile Rivka’nın ilk karşılaşması gizemli bir duruma da sahne olur. Bir deve ilen gelen Rivka Yitshak’ı gördüğü anda deveden düşer.

Zor bir soru: Soru bellidir. Rivka Yitshak’ı görünce neden deveden düşmüştür? Yitshak’ın dua etmesi onda nasıl bir etki bırakmıştır. Aslında bazı bilgeler Yitshak’ın o anda Gan Eden’den geri geldiğini ve Rivka’nın buna tanıklık ettiğini buradaki şoktan dolayı da deveden düştüğünü ifade ederler. Ancak biz olayın bir başka boyutunu incelemeye çalışacağız.  

Açıklamalardan birinde Rivka Yitshak’ın aslında düşündüğü kişi olmadığını hissetmiştir.  Rivka sevgi dolu nezaket diyebileceğimiz “hesed” ekolünden gelmektedir. Bu özellik Yitshak için Eliezer tarafından seçilmesinin de nedenidir. Eliezer, Gemara’ya göre Tanrı’dan olmayacak bir şey istemiştir. Ancak Tanrı ona uygun bir şekilde cevap vermiştir. Kuyunun yanında duran Eliezer herkesin bildiği gibi kendisi için su isteyecek aynı zamanda develere de su içirecek olan kızı Yitshak’a eş belleyecektir. Bu kız meçhuldür ve Yitshak’a uygun olmayabilen birinin de çıkması mümkündür. Ancak Tanrı Eliezer’in karşısına Rivka’yı çıkarır. Eliezer de onun “hesed” özelliğinden dolayı doğru kişi olduğunu sezer. Eliezer’in bu yaklaşımı doğrudur. Çünkü Avraam bir “hesed” üstadıdır. Durum ilk bakışta mükemmel bir eşleşme gibi görünür. Hesed  alanında mükemmel olan genç bir kadın dünyanın gördüğü en büyük Hesed örneği olan Avraam'ın oğluyla evlenecektir. Ancak burada Eliezer’in göremediği şey Yitshak’ın babasından daha farklı olduğudur. Elbette Yitshak da hayatı boyunca “hesed” özelliğini ortaya koymuştur. Ancak Yitshak daha ziyade “gvura” dediğimiz özelliğe yakındır. Gvura öz disiplin, Tanrı’ya adanmış bir hayat ve özveri demektir. “Güç” olarak dilimize çevirebileceğimiz “gvura” gücünü içe açılmaktan ve duanın muhteşem etkisinden almaktadır. Yitshak insanlara babası gibi dışa açılımcı bir yaklaşım izlemez. Yitshak daha içe dönük ve farklı bir yol izlemektedir. İşte Rivka onu dışarıda dua ederken gördüğünde farkı anında algılamıştır. Yitshak’ın kendisi gibi olmasını beklerken durum daha farklı boyutlara erişmiştir. Kuracakları yuvada izlemeleri gereken yol daha farklı bir boyutta seyredecektir.

Rivka’nın bindiği “deve” İbranice’de “gamal” olarak bilinir. Bu sözcük iyilik ve hesed olarak bilinen “gemilut hasadim” eylemi ile yakından ilişkilidir. Hatta “gamal” sözcüğünün ilk harfi olan “gimel” şekil itibarı ile ayağını öne uzatmış biri gibi durur. Bu kişi iyilik yapmak için adım atmaya hazırdır.

Uyum: Rivka Yitshak’ı gördüğü zaman deveden düşer veya iner. Bu  Rivka'nın uyum sağlama sürecinin ilk adımıdır.   Yitzhak'ın yürüdüğü yola uyum sağlama kararı alır. Elbette hem Yitshak hem de Rivka nezaket dolu iyilik davranışlarına devam ederler.  Ancak Rivka, Yitshak'ın birincil mükemmellik alanının başka bir şey olduğunu fark eder ve bu yüzden buna göre uyum sağlamak için “gemilut hasadim” odağından iner.  

Bu iç görü, evlilik partneri arayışında olan veya evliliğe yeni başlayan her genç erkek ve kadına önemli bir ders sunar.   Başarılı bir evlilik, bir miktar esneklik gerektirir.   Neredeyse her eş, evliliğin erken bir noktasında partnerlerinin tam olarak beklediği gibi olmadığını fark eder.   Eşle ilgili her zaman sürpriz olan bir şeyler vardır.   Bu nedenle, evlilik partnerlerinin yüksek beklentilerinden inmek ve birbirlerini oldukları gibi kabul etmek için "deveden inmeleri" gerekir.   Evlilikte ortaya çıkan sorunların çoğu, esneklik eksikliğinden, "deveden inme" isteksizliğinden, uyum sağlamamaktan kaynaklanır.   Ne kadar esnek olunursa, o kadar mutlu bir ilişki yaratılabilir.  

Rivka, Yitshak'ın tam olarak beklediği gibi olmamasına rağmen, bunun onda bir sorun olduğu anlamına gelmediğini anlamıştır. Bu, onun   farklı bir şekilde farklı bir yolda mükemmel olduğu anlamına geldiğini gösterir.   İlişkilerimizde de anlamamız gereken şey tam olarak budur.   Birisi tam olarak istediğimiz gibi olmaması, o kişiye olan saygımızı kaybetmemiz için bir sebep değildir.   Kendimizi "deveden düşmeye", biraz esnek olmaya ve biraz farklı bir şey beklediğimizde bile insanları oldukları gibi takdir etmeye eğitmeliyiz.

Nitekim Yitshak Rivka’yı annesi Sara’nın çadırına getirir. Sara’nın vefatıyla ortadan kalkan mucizeler yeniden geri gelir. Yitshak Rivka’yı eş olarak alır, onu sever. Yitshak için süregelen üç yıllık matem artık bitmiştir. Yitshak eşinin annesi gibi mükemmel bir kadın olduğunun bilincindedir.

DİVRE TORA
Rav İzak Peres

SARA’NIN BÜYÜKLÜĞÜ

Tora, Sara’nın yaşını öldüğünde 100 yaşında,20 yaşında ve 7 yaşında olarak ifade etmiştir. (Bereşit 23:1) Neden Tora, Sara’nın yaşını üç ayrı zaman dilimine bölme gereği hissetmiştir? Ravlarımıza göre Tora bize şunu göstermek istemektedir: Sara 100 yaşına geldiğinde 20 yaşındaki kadar günahsızdı. 20 yaşındayken de 7 yaşındaki kadar güzeldi O zaman akıllara hemen şu soru gelmektedir: Nasıl olur da 7 yaşındaki bir kız, 20 yaşındaki bir kız kadar güzel olur? Fakat Tora bize şunu söylemeye çalışmaktadır: Sara 7 yaşındayken güzelliğini hiçbir kötü amaç için kullanmamıştır. Aynı şekilde 20 yaşında, daha da olgunlaşan güzelliğini de hiçbir kötü amaç için kullanmamıştır. (Bereşit 23:1, Raşi) Ve Avraam ‘Lispod le Sara ve livkota’ Sara’yı övmeye ve onun için ağlamaya gelmiştir. (Bereşit 23:2) Tora’da Lispod le Sara ve livkoşah’ cümlesinin yazılımına dair çok ilginç bir şey bulunmuştur. ‘Kaf’ harfi, Tora’daki diğer tüm harflerden daha küçüktür. Peki bu farklılığın sebebi nedir?

Sara öldüğünde, Avraam aşırı derecede yas tutmamıştır. Sara’nın ölümü bir trajedi değildi çünkü kendisi hayatını dolu dolu ve güzelliklerle geçirmişti. Hayatı boyunca birçok şey başarmış ve sayısız güzel şey yapmıştı. Elinden geldiği kadar çok misafiri evinde ağırlayarak ve onların ihtiyaçlarını karşılayarak, Avraam’ın ‘HESED’ yapmasına destek olmuştu. İşte Sara’nın bu seçkin dürüstlük ve sadakatinden ötürü Tanrı ona birçok özel kişilik özelliği bağışlamıştır. Hatta Sara’nın peygamberlik seviyesinde Avraam’dan daha büyük olduğu söylenir.

‘Kaf’ harfinin küçük olmasının sebebi de budur. Avraam tabii ki Sara için ağlamış ve yas tutmuştur ancak abartılı bir şekilde değil. Avraam’ın kaybı çok büyüktü ancak Sara’nın hayatını dolu dolu yaşamış olması bu acıya katlanmayı kolaylaştıracak bir teselliydi.

Sara gibi, hayatını başkalarına yardım ederek geçiren insanlar hem bu dünyada hem de gelecek dünyada karşılığını alırlar. Hatırları, yapmış oldukları iyilikler ve elde etmiş oldukları başarılar sonsuza kadar anılır. Öte yandan, yaşamı boyunca olumsuz olarak etkilenmiş olan diğer insanlar ise daha sonraki nesiller tarafından kötülenmekle kalmayıp gelecek dünyada da acı çekerler.

Rav Hayim Elazar, Şemer isimli asimile olmuş bir Yahudi ile karşılaşır. Konuşmaları sırasında kendisinden ‘aydınlanmış’ olarak bahseden Şemer’in birçok kitap yazmış olduğunu öğrenir. ‘Hatta ‘Bir inat uğruna din değiştiren kişi’ adlı kitabımı yeni yayınladım. ’der Şemer. Bunu üzerine Rav Hayim ‘Sana hiç imrenmiyorum.’ der. Adamın ona şaşkınlıkla baktığını gören Rav konuşmaya devam eder: ‘Yazarlar, yazmış oldukları kitaplar ile anılırlar. Mesela ben ‘Nefeş Haya’ olarak bilinirim çünkü yazmış olduğum kitabın adı bu. O yüzden muhtemelen benim mezar taşımda da bu yer alacaktır. Bir de senin mezar taşında ne yazılı olacağını düşün: Burada bir inat uğruna din değiştiren kişi yatmaktadır.’ Pek de etkileyici değil, değil mi? Fakat hayatta ne yaptıysak, sonsuza kadar o şeylerle anılacağımız doğrudur. ‘ der.

İşte tıpkı bu hikayede olduğu gibi, Sara da sonsuza kadar yaşamı boyunca yaptığı güzelliklerle anılacaktır.

GÜNLÜK YAŞAMDAN
(Kaynak: Rabilerin öğretilerinden)
Rav İzak Peres

Sinagoga girerken dikkat edilmesi gereken bazı öğretiler.

Kış günlerinde ayakkabı veya elbiselerinde çamur ve kir olmamasına özen göstermelidir. Telefonları hafta arası  sessiz konuma almalı ve ibadet edenleri rahatsız etmemelidir.  Hafta arası telefonunu açık unutan kişi Amida sırasında çalması halinde başkalarını rahatsız etmemesi için kapatabilir. Sinagoga giderken seri adımlarla yürümek ancak sinagog kapısına gelindiğinde adımlarını yavaşlatmak, üstünü başını kontrol etmek ve kralın huzuruna girer gibi saygıyla davranmak gereklidir.

TALMUD’DAN ÖĞRETİLER
Rav İsak Alaluf

Bu yazımızda başladığımız Gemara Masehet Şabat 88/B’de başlayan ve 89/A’da devam eden bir öğretiyi birkaç hafta boyunca sizlere ulaştırmaya çalışacağız. Öğreti Tanrı’nın Moşe Rabenu aracılığı ile Bene Yisrael’e verdiği Tora’yı almak üzere Sinay dağında Tanrı’nın yanına çıkan Moşe ile melekler arasındaki bir tartışmayı işlemektedir. Bu hafta bunun girişini yapacağız.

Rabi Yeoşua ben Levi şöyle öğretir: Moşe, Tora'yı almak için Yüksekler'e çıktığında, melekler, Tanrı’ya “ebedi olan Evrenin Efendisi, bir insan, bizim aramızda ne yapıyor? Diye sorarlar. Tanrı onlara “O, Tora'yı almak için geldi.” der. Melekler “Tora, dünyanın yaratılmasından 974 nesil önce Senin tarafından gizlenmiş olan bir hazineydi ve Sen, bunu et ve kan olan insana mı vermek istiyorsun?” Teilim’de dediği gibi “ma enoş ki tizkerenu uven adam ki tifkedenu - İnsan nedir ki, ona akıl verirsin ve insanoğlu nedir ki, ona değer verirsin?' Aksine, yine Teilim der ki “Ad… adonenu ma adir şimha behol aarets aşer tena odeha al aşamayim – Tanrı’mız Efendimiz, ismin ne kadar yücedir tüm dünyada, görkemin göklerin üstünde yer alır.” Tanrı'nın görkemi ve Tora'nın hakiki yeri göklerdedir." Tanrı Moşe’ye döner ve “Tora’nın neden insanlara verilmesi gerektiği konusunda onlara yani meleklere cevap ver” der. (Devam edecek)

HAFTANIN SÖZÜ

“Bir kelime bir kaderi değiştirebilir. Olumsuz konuşmak karanlığı büyütür, ama bir teşvik sözü, bir iyi niyet, bir teşekkür ışığı yeniden yakar. Her kelimenin bir yönü vardır. Ya Işığa ya da karanlığa hizmet eder. İnsanın ağzından çıkan her söz, kendi geleceğinin tohumu olur.” (Rav Naftali Haleva’nın bir konuşmasından alıntılanmıştır.)