|
Modern Yahudi yazarları , diasporadaki varoluşlarından
dolayı tarih boyunca, uluslararası edebiyatlar ve kültürler
arasında bir köprü görevi görmüşlerdir.
Yahudi edebiyatı,
sadece günümüzün Yahudi dilleri Yidiş ve İbranice ile değil, batı
dillerinin –Almanca ve Rusça’dan İngilizce ve Portekizce’ye kadar – farklı
dillerle de gelişmiştir. Yazarlar, genellikle iki gelenek-Yahudi geleneği ile
bulundukları ülkelerin geleneğini kesiştirmişlerdir. Yahudi modernizmi oldukça
yeni bir terimdir.1869’lardaki Yahudi
aydınlanması anlamına gelen Haskala hareketi ile gündeme gelmiş, ancak bu kısa süre içinde bile, Yahudi
edebiyatı çok üretken olmuş, sayısız eser vermiştir.
İlk başta, modern Yahudi yazarları ürünleri- romanlar,
şiirler, kısa hikayeler, tiyatro oyunları- dinsel edebiyatın karşılığı olarak
ortaya çıkmış, esas konuları genelde Avrupa Aydınlanması, on dokuzuncu yüzyılın
sonundaki Pale of Settlementlarda yaşanan kanlı pogromlar, Komünizm ve
Nazizm, Holocaust, İsrael Devleti’nin kurulması olmuştur.
Yahudi edebiyat geleneğinin, 1881-1882 yıllarında yaşanan
Rus pogromlarından hemen önce,Rusya, Polonya, Romanya ve Galiçya’da yaşayan
geleneksel Yahudi dünyasının dağılması sonucu,
Yidiş dilinde gelişmiştir. Haskala’ya kadar İbranice, sadece din
konularında kullanılabilecek kutsal dil olarak sayılmış ve diğer “dünyevi”
edebi ürünlerinde kullanılmamıştır. Haskala sonrasında, Yahudiler, tüm Avrupa
dillerinde eserler vermeye başlamıştır. Haskala hareketinin genelde Aşkenaz
cemaatlere özgü olması, bir çok modern Yahudi edebiyatçının neden Avrupa
kökenli olduğunu açıklar.
Yahudi edebi geleneğini her zaman dinamik ve canlı
kılan; din ve emansipasyon, İbranice ve
Yidiş dili arasındaki diyalektik ilişki olmuştur. Holocaust ve İsrael devletinin
kurulması da Yahudi edebiyatında yeni yönler katmıştır.
Çağdaş Yahudi Edebiyatı bölümünde, 1800’lerin
ortasından günümüze kadar, dünyanın dört bir yanında gelişen Yahudi
edebiyatından örneklere yer vereceğiz. Yidiş edebiyatının babası Şolem Alehem’den
Kafka’ya, Primo Levi, Amos Oz, Elias Canetti ‘ye kadar dünyaca ünlü Yahudi
yazarların eserleri; alegoriler, anti semiztizm, Holocaust, din, aile ,
modernizm ve mistisizm gibi farklı temalarla Yahudiler’in, onlarca dille nasıl
tek bir edebiyat yarattıklarını ve bunun da, nasıl dünyanın en zengin
edebiyatlarından biri olduğunu gözler önüne serecektir...
Yahudi Edebiyatı Kronolojisi (1767-1997)
|