 |
|
|
|
MOSE ONLINE
Ask Moses Online
Rav ile 24 saat ingilizce
|
|
 |
|
sorularınız için info@sevivon.com
|
|
|
|
|
|
Yahudilikte Yıllar
|
Antik zamanda insanlar takvim yyllaryny saymaya her yeni kralyn taç giymesiyle yeniden ba?larlardy. Baty dünyasynda Hristiyanlyk ön plana çykty?ynda da, benzer biçimde tarihi kendi “kral”ynyn do?u?undan ba?latmy?, daha sonra Gregoryen takvimine geçmi?tir.
Böylece tarih, YÖ ve YS, yani Ysa’nyn (kralyn) dünyaya gelmesinden önce ve “kralyn zamany” olarak ikiye bölünmü?tür. Yahudilik, tarihin bu çizgiyle bölünmesine izin veremezdi; evrenin tarihini Avraam ya da Mo?e’nin
do?umunu bir dayanak noktasy yapmak için dahi bölmeye yeltenmemi?tir. Bu yüzden Yahudi takvimi temellerini hiçbir zaman buna dayandyrmaz.
Yüzyyllar boyu, Yahudiler yyllaryny bir olaydan –Toplum olarak varolu?larynyn temelinden – Mysyr’dan Çyky?la ba?latmy?lardyr. Sonralary, MS 70 yylynda tapyna?yn yykylmasyyla, bu ?iddetli olay bir süre ba?langyç tarihi olarak Çyky?’yn yerini almy?tyr.
Yalnyzca tek bir olay tarihin ba?langycyny belirleyebilecektir: tarihin gerçek ba?langycy. Yahudilik, yyllary evrensel bir ölçe?i – evrenin yaradyly?yny – temel alarak saymaya karar vermi?tir. Fakat dünya tam olarak kaç ya?ynda?
En geli?mi? teknolojilere ve en kesin ölçüm aletlerine sahip bilim adamlary bile ancak bir konuda emin olabiliyorlar, o da bu konuda hiçbir kesinli?in olamayaca?y. Bilgelerin yyllary saymasynyn tek yolu, kutsal kitaptaki yaratyly?yn hesabyny kullanmaktyr.
Bundan dolayy, Ybranilerde 5751 tarihi, Tora’daki sayyma göre Tanry’nyn dünya üzerinde 5751 yyllyk hakimiyetini ve bunun zamandan ba?ymsyz önemini ifade eder.
Fakat bu bir sorunu ortaya çykartmy?tyr: Yahudiler ya?adyklary her yerde bir azynlyk konumundaydylar ve tarihi kendi görü?lerine göre kullanamyyorlardy, büyük ço?unlu?un bu genel ve yasal uygulama konusunda farklyla?ty?y yabancy bir dünyada ya?yyorlardy. Yahudilerin ya?ayy?ynyn bu ?ekilde olmasy yüzünden, tüm dünyanyn, insano?lunun günlük ya?amyna temel olu?turan zamany, nasyl kullandy?yny gözardy edemezlerdi. Yahudilik “bu dünyadan” olmasa bile (yani idealde bu ya?ady?ymyz dünyayy a?mak için çabalasa da) oldukça “bu dünyanyn içinde”dir, bu sebeple de, Yahudi toplumu ,dünyevi takvimini global kullanyma uydurmak ihtiyacyny hissetmi?tir.
Sonuçta, dünyevi ya?amyny di?er “milletlerin” ya?amlaryna göre düzenlemek ve takvimini Gregoryen takvimle ayny ?ekilde bölmek zorunda kalmy?tyr.
Bununla beraber, dünyevi hayat için yapylan uyarlamalar ne olurlarsa olsunlar, Yahudi dini takvimi evrensel ölçek kullanmaya, yani yyllary yaratyly?tan itibaren saymaya devam etmektedir.
Yahudiler, dini yylba?yny (Ro? A?ana), Tora’nyn yaratyly? günü olarak belirledi?i gün kutlarlar. Tora’daki hesaplamaya göre Ybrani ayy Ti?ri’nin ilk günü, genellikle Eylül sonlaryna denk gelir.
AYLAR
Yahudilik, takvimini Ay’yn hareketlerine göre düzenler, baty uygarlyklary ise aylaryny Güne?’e göre belirlerler. Bu, bir ikilemi do?urur. Ay, Güne?’e göre günde yakla?yk 48 dakika kadar daha yava? ilerler. Güne?’ten sürekli artan bir süre geri kalyr. (Ay yylynyn bir ayy 29,5 gündür). Nihayet 12. ayyn sonunda Ay yyly, Güne? yylyndan 11 gün daha kysa olur, her üç senede bir de böylece bütün bir ay kaybedilir.
Bu, dini takvim için özel bir sorunu da beraberinde getirmi?tir: Pesah (Hamursuz bayramy) bahar gündönümünde kutlanmalydyr; çünkü bu tarih ilkbahar ve hasat zamanynyn damgasyny vurdu?u, do?anyn yeniden dirili?i ile Yahudi insanynyn kurtulu?unu birle?tiren bir zamana denk gelir. E?er Ay takvimi üç senede bir tam bir ay geri kalyrsa, Pesah’yn her yyl kaymasy ve syrayla tüm mevsimlere denk gelmesi gerekir. Sorun sadece bununla kalmamaktadyr. Kipur günü Cuma veya Pazar’a dü?memelidir. Çünkü Kipur Cuma gününe denk dü?seydi, i? yapylmasy yasak olan iki gün art arda gelmi? olacakty ( Kipur ve ?abat ) . Bu yüzden Kipur günü ölenler iki gün sonra gömüleceklerdi. Dinimizce ölünün mümkün oldu?u kadar erken gömülmesi gerekir. Ayny durum Kipur Pazar günü dü?erse de olu?ur. ( ?abat ve Kipur ) Bunun için Ybrani takvimi, Kipur’un ne Cuma ne de Pazar’a dü?meyecek ?ekilde ayarlanmy?tyr. Bu ayarlama, Kipur’un Saly günü dü?memesini ve ayny zamanda bazy bayramlaryn belirli günlere rastlamamasyny otomatik olarak ayarlar. Hangi bayramlaryn hangi günlere dü?meyece?ini gösteren ilginç bir tablo :
Bayramlar (1.gününün rastlamayaca?y günler)
Pesah: Pazartesi, Çar?amba, Cuma
?avuot :Saly, Per?embe, Cumartesi
Ro?-A?ana: Pazar, Çar?amba, Cuma
Kipur: Saly, Cuma , Pazar
Purim: Cumartesi, Pazartesi, Çar?amba
?imdi de bir ilginç tablo daha görebiliriz. Pesah’yn 1. gününün hangi güne dü?tü?ünü bilirsek ( Örne?in, Pesah’yn 1.günü Saly olmu?sa Ti?a Beav da Saly günü olacaktyr ), di?er bayramlaryn hangi güne dü?tü?ünü bu tablodan bulabiliriz :
Pesah’yn Günleri: Hangi Bayramla ayny gün oldu?u
Pesah’yn 1. günü: Ti?a-Beav
2. günü: ?avuot
3. günü: Ro?-A?ana
4. günü: Simhat Tora
5. günü: Kipur
6. günü: Purim ve Lag Baomer
7. günü: Yom Aatsmaut
Talmud hahamlary, 19 yyllyk bir döngüye, Ykinci Adar ( Veadar ) da denen 7 fazla ay ekleyerek bunun ayarlamasyny yapmy?lardyr. Ylave ayly seneler bu 19 yylyn 3,6,8,11,14,17,19 uncu seneleridir. Böyle dahice hazyrlanmy? bu takvim tüm bayramlary olmalary gereken mevsimde ve günde tutmayy ba?army?tyr.
Ybrani aylary ?unlardyr : Nisan , Yyar, Sivan, Tamuz, Av, Elul, Ti?ri, He?van, Kislev, Tevet, ?evat, Adar , ( Veadar ) .
Ay yylyna göre, ayyn ilk günü olan “Ro? Hode?”, önceleri Yeru?alayim’deki merkezi kurul tarafyndan, yeni ayyn gözle görülmesinin hemen ardyndan ilan edilirdi. Ynsanlar 29,5 gün süren aylarla ba? edemeyecekleri için bazy aylar 29, bazylary ise 30 günlüktür. 30 günlük olanlarda iki tane, 29 günlük olanlarda ise bir tane Ro? Hode? bulunur. Kurul’yn Yeni Ay beyanyna benzer biçimde, günümüzde de Ro? Hode?’ten hemen önceki ?abat gününde dua esnasynda , yeni ayyn geli?i ve Ro? Hode?’in tam olarak ba?lady?y zaman belirtilir.
Yahudi gelene?i, Ro? Hode?’in , kadynly?y kutlady?yny söyler. Bu sadece kadynlaryn ?erefine bir kadeh kaldyrma ya da onlara olan minnettarly?y bildirme de?il, ayny zamanda kadynlaryn çaly?mamasy gereken bir bayram olarak belirlenmi?tir.
Bu aylyk övgü özel bir ödüllendirme olarak gelmi?tir; çünkü Sinay Da?y’nda kadynlar, erkeklerin aksine, Tanry’ya ve onun elçisi Mo?e’ye olan inançsyzlyklarynyn en çyplak simgesi olan altyn buza?ynyn yapylmasy için mücevherlerini vermemi?lerdir.
HAFTALAR
Yahudiler, haftalary ?abat gününden ?abat gününe sayarlar.?abat, haftanyn tacydyr; Yahudilikteki kutsal günlerin, Yahudilik ruhunun, Yahudili?in hayal gücünün tacy...
?abat bir Kraliçedir. Yleride ula?ylacak dünyayy önceden biraz tatmaktyr. Kipur günü, ?abat’tan daha kutsal olan tek gündür, ve bu ola?anüstü kutsallyk, Kipur’a “?abatlar’yn ?abat’y” ismini kazandyrmy?tyr.
Büyük bir yazar, “Yahudilerin ?abat’y korudu?undan çok, ?abat Yahudileri korumu?tur” der.
Haftanyn bütün günleri ?abat’a yönelmi?tir.Günlerin isimleri de?il yalnyzca sayylary vardyr ( Pazar 1.gün, Pazartesi 2.gün gibi ...) ve bu sayylar hep 7. gün olan ?abat’a ula?yr.
Kutsal güne ula?mak için basamaklar benzetmesini takiben, ?abat’yn sonunda, Yahudiler heycanlarynda uçurumsal bir dü?ü? ya?arlar – ?abat sona erer ve ya?am yeniden tyrmanmaya ba?lamak üzere en dü?ük basamaktan tekrar ba?lar.
GÜNLER
Yahudilikte günler de dünyevi takvimde oldu?u gibi geceyarysyyla synyrlandyrylmaz.
Yahudili?in “zaman”ynda günler, gecenin ilk anyyla (yyldyzlaryn belirmesi) ba?lar ve onu sabah (teknik olarak kutup yyldyzynyn belirmesi) takip eder.
Bu sebeple ?abat günü Cuma gecesi ba?lar ve Cumartesi gecesi yyldyzlaryn belirmesiyle sona erer. Ayny ?ey Pesah, Sukot, ?avuot, Ro? A?ana ve Yom Kipur gibi büyük bayramlar, Ti?a Beav, Hanuka ve Purim için de geçerlidir.
Günün geceden ba?lamasy, bir ?ekilde ya?amyn ta kendisinin simgesel anlatymydyr. Ya?am ana rahminin karanly?yyla ba?lar, ardyndan y?y?yn parlakly?yna açylyr ve sonunda yeniden ölümün, mezaryn karanly?yna döner, ki bu da, ula?ylacak di?er dünyanyn yeni gündo?umudur.
Ya?am karanlyktan ve y?yktan olu?ur: “Önce gece vardy ve ardyndan sabah, ilk gün do?du.” Sonuçta önemli olan, zamanyn kendisi de?il, onu nasyl de?erlendirdi?imizdir.
|
|
