Pesah Felsefesi

seder_kapak.jpgR. Simon Jacobson, Seder'in asıl amacının günlük hayatı, korkularımızı, bizim ilerlememizi engelleyen kısıtlamalarımızı, tutukluklarımızı, bağımlılıklarımızı aşmak olduğunu vurgular. Seder gecesi, içimizde esaret hislerini canlandırır ve bize özgürlüğe geçiş sürecini yaşatır. Kendi esaretimizi deneyimler, sonra nasıl Tanrı'nın yardımı ile kurtulduğumuzu görürüz. Bu şekilde aslında hayatta kime güvenebileceğimizi ve gerçek özgürlüğün, sadece Tanrı'ya hizmet etmekten geçtiğini kalbimizin derinliklerinde ve tüm benliğimizde yaşayarak hissederiz.
 
İsrail toprakları dışında yaşayan Yahudiler, Pesah'ın ilk iki gecesinde, İsrail'de yaşayanlar ise sadece ilk gece Seder yaparlar.

nesil.jpgRabi Yitshak Schneerson Dört Çocuğu çağdaş Yahudi toplumuna benzetir. “Haham”, kültürün, aktarmanın, bilginin, kısacası Yahudilik’le ilgili her şeyin sembolü olan büyükbabayı simgeler. Her türlü zorluğa rağmen benliğini, kimliğini ve kültürünü korumayı başarabilmiş ve onu oğluna aktarmıştır.

basit.jpg“Bu ne?”… Basit bir çocuktan gelen basit bir soru.

Yaakov çadırlarda oturan basit (Tam) biriydi” (Bereşit 25:27). Tora, Atamız Yaakov’dan “basit biri” olarak söz etmektedir. Diğer yandan, geleneklerimiz, Yaakov’un oturduğu söylenen “çadırların”, birer bilgelik çadırı olduğunu öğretir. Yahudi bilinci içinde, Yaakov, kendisini tüm kalbiyle Tora’nın derin bilgeliğine adayan kişiyi simgeler. Gariptir – bir yandan “basit”tir; diğer yandan en olağanüstü bilgedir.

tad.jpgDünyanın herhangi bir yerine yapılan bir turistik gezi, yanınızda orasıyla ilgili kalıcı bir şey getirmediğiniz takdirde de anlamlı olur mu? Resim yok, film yok, bir hatıra eşyası yok, bir posta kartı ya da başka bir şey… Sadece gidip görmek gezmek, ama hiçbir şeysiz gelmek… Değer miydi?

tek_ruh.jpgAgada, Mısır’a 70 kişi olarak inildiğini belirtmektedir.  “Yetmiş kişi” anlamındaki ifade Şivim Nefeş’tir. Nefeş sözcüğünün tam anlamı “can” ya da “ruh” tur. Dikkati çeken bir nokta vardır: İbranice’de bir sözcüğün başına bir sayı geldiği zaman, o sözcük çoğul hale gelir. Dolayısıyla İbranice dil yapısına göre bu pasukta “Şivim Nefaşot Yetmiş Can[lar]” denmesi daha doğrudur. Ancak Tora tekil yapıyı tercih ederek Nefeş demiştir. Neden?

4_cocuk.jpgPesah Sederi, “dört” sayısı etrafında dönmektedir. Bu açıdan, dört çocukla, Agada’nın başında geçen dört soru arasında bir tür bağın olduğunu görmek pek şaşırtıcı olmayacaktır. Ama nedir bu bağ?

  ebeveyn.jpg

İnsanın hayvandan farkını sorsak, “İnsan soru sorar” cevabı hiç de yanlış olmayacaktır. Bir bebeğin, dünyaya geldiği zaman ilk tepkisi, kuşkusuz “Bu ne?”dir. insanın ruhu, etrafında olup biteni anlamak ister ve “Bu ne?” sorusu – dudakları bunu telaffuz etmeyi öğrenmeden bile önce – bebeğin kalbinde sürekli canlıdır. Sadece gözlerindeki ifadeyi anlayabilsek, bakışındaki hayreti okuyabiliriz. Çocuğun tüm benliği, sadece ve sadece sorudur; dünya üzerindeki ilk yıllarındaki hızlı öğrenebilmesinin sebebi de, kafasında durup bilmeden oluşan sorulardır.

bedikathamets.jpg

Tanrı bizleri Mısır'dan çıkışa en uygun mevsimde çıkarmıştır. Talmud da Tanrı'nın, kendisine halk olarak seçeceği, binlerce yıldır en değerli hazinesinde sakladığı Tora'yı vereceği İsrael halkına olan sevgisinden, onları çölün kavurucu sıcağından ve geceleri ise kemikleri titreten soğuğundan korumak için bahar mevsiminde çıkarttığını kaydeder. 

 

Seder sona ermiştir. Tam arkanıza yaslanıp, Pesah gecesini gerektiği gibi geçirmiş olmanın rahatlığıyla keyif yapmayı beklediğiniz bir anda, içtiğiniz dört bardak şaraptan kaynaklanan hafif uykunuzdan, bir anda masa etrafındakilerin neşeli ve yüksek bir sesle söylemeye başladıkları geleneksel şarkıyla silkinirsiniz: "Had Gadıa - El Kavretiko" Kendi kendinize, "Gecenin bu saatinde, sederden sonra durup dururken bu çocuk şarkısını acaba niye söylüyoruz?" diye düşündüğünüz olmuştur.

Seder, Pesah'a özgü özel bir uygulamadır ve (Erets-Yisrael dışında) bayramın ilk iki gecesinde gerçekleştirilir. Seder, Mısır'dan kurtarılışımızı konu eden ve bu konuda çeşitli pasajlar, övgüler ve dualardan oluşan Agada'nın okunduğu "Magid" bölümü etrafında şekillenir.